السيد الطباطبائي ( مترجم : شيروانى )

375

ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى )

وصف براى مفاهيم ذهنى هستند نه امور عينى و خارجى ، و البته هرچه اتصافش ذهنى باشد عروضش نيز لاجرم ذهنى خواهد بود ، يعنى در ذهن بر موضوع خود عارض مىشود نه در خارج ، چرا كه معنا ندارد وقتى موضوع ، يك امر ذهنى است وصف در خارج بر آن عارض شود . مفاهيمى كه اتصافشان خارجى است 2 . مفاهيمى كه وصف براى امور خارجى هستند ، يعنى اشياى عينى و خارجى از آن جهت كه امور خارجى هستند به آنها متصف مىشوند . به عبارت ديگر ، مصاديقشان در خارج موجودند نه در ذهن ، مانند : مفهوم سفيدى ، سياهى ، گرما ، سرما ، عليت ، معلوليت ، وحدت ، كثرت ، قدم و حدوث . اين مفاهيم هيچ‌كدام در ذهن مصداق ندارند و به حمل شايع بر مفاهيم ذهنى از آن جهت كه مفاهيم ذهنى هستند حمل نمىشوند ، بلكه تنها وصف براى حقايق عينى و امور خارجى واقع مىشوند و به اصطلاح اتصافشان خارجى است . معقولات اوليه مفاهيمى كه اتصافشان خارجى است خود بر دو دسته‌اند : دسته اول : مفاهيمى كه مابازاى خارجى دارند ، يعنى در خارج وجود فى نفسه دارند ، گرچه اين وجود فى نفسه ، متعلق به غير و براى غير بوده باشد ، مانند گرما و سرما كه هريك وجود خاص خود و مابازاى خارجى دارند . مثلا گرمى يك جسم ، چيزى است غير خود آن جسم كه در خارج بر آن عارض مىشود و آن را گرم مىسازد . كليهء مفاهيم ماهوى از اين قبيل هستند . اين دسته از مفاهيم كه هم اتصافشان خارجى است - يعنى وصف براى اشياى خارجى هستند - و هم عروضشان خارجى است - يعنى در خارج بر موضوعشان عارض مىشوند - معقولات اوليه ناميده مىشوند . دستهء دوم : مفاهيمى كه مابازاى خارجى و وجود فى نفسه و مستقلى ندارند ، بلكه